Endometrioza nie musi być wyrokiem
Endometrioza, gruczolistość zewnętrzna – rozwój błony śluzowej macicy (endometrium) niezależnie od jamą macicy. Choróbsko dotyczy przeważnie kobiet w wieku rozrodczym. Chorobę opisał jak wiodący prym Daniel Shroen w 1690 w dziele Disputatio Inauguralis Medica de Ulceribus Ulceri. Objawy zupełnie przedstawił Arthur Duff w 1769. Począwszy od XIX wieku wysuwano hipotezy dotyczące patogenezy endometriozy. Friedrich Daniel von Recklinghausen przypuszczał, że tkanka endometrialna pochodzi spośród przewodów Wolffa. Thomas Stephen Cullen upatrywał jej źródła w pozostałościach przewodów Müllera. Heinrich Wilhelm Waldeyer w charakterze pierwszy wysunął teorię metaplazji w 1870 roku. Iwanhofen w 1898 wysunął założenie, że powstaje płeć piękna z endometrioza nabłonka otrzewnej. Meyer w 1903 uważał, że metaplazji popierać miałoby wpuklanie się nabłonka w podścielisko, pod spodem wpływem czynników hormonalnych a zapalnych. Kolejne hipotezy wysunęli: Pick w 1905, Halban w 1924, Navrital a Kramer w 1936, oraz John Sampson w 1925 roku – hipotezę „miesiączkowania wstecznego”. W 1980 Weed zaś Arquembourg zaproponowali, iż przyczyną choroby jest niewydolność układu immunologicznego wywodzącego się spośród przewodów Müllera. Dwa lata w dalszym ciągu Malick uznał, że tuż przy podłoża endometriozy leży wrodzona względnie nabyta osłabiona aktywność fibrynolityczna otrzewnej. Patogeneza choroby non stop budzi duże kontrowersje; powszechność łagodnych postaci endometriozy Johannes Evers uznał w ciągu podstawę do twierdzenia, że „endometrioza nie istnieje”. Ocenia się, że endometrioza występuje tuż przy 7–15% miesiączkujących kobiet. Z rzadka występuje w okresie pomenopauzalnym oraz poprzednio menarche. Opisano pojedyncze przypadki na świecie występowania endometriozy u mężczyzn leczonych hormonalnie spośród powodu raka gruczołu krokowego.